DERNEĞİMİZ GAGAVUZYA’NIN BAŞKENTİ KOMRAT’TA YAPILAN ANA DİL BAYRAMI’NA KATILDI

Tarih: 26.04.2015

DERNEĞİMİZ GAGAVUZYA’NIN BAŞKENTİ KOMRAT’TA YAPILAN ANA DİL BAYRAMI’NA KATILDI

Derneğimiz Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Basri Pehlivan ve kurucu üye Başkan Yardımcısı Fatih Doğan nezaretindeki heyetimiz, Gagavuzya’nın başkenti Komrat’ta 26 Nisan ( Çiçek*) 2015 tarihinde yapılan geleneksel “Ana Dil Bayramı” na katıldı.


Gagavuzya Devlet Başkanı İrina Vlah ve Halk Meclisi Başkanı Dimitri Konstantinov’un anadilin önemine vurgu yapan konuşmalarının ardından dans, şarkı, şiir ve oyunlarla devam eden ana dil bayramı coşkuyla sona erdi.

Programın sonunda Derneğimiz Yönetim Kurulu Başkanı Hasan Basri Pehlivan’ın Genel Koordinatörü olduğu Dr. Erol Cihangir’in Editörlüğünü yaptığı Turan dergisi Gagavuzya Devlet Başkanı İrina Vlah ve Halk Meclisi Başkanı Dimitri Konstantinov’a takdim edildi ve dernek kuruluş amacımız ve faaliyetlerimiz hakkında bilgi verildi.

KendileriniOğuz Han’ın torunları olarak tanımlayan hıristiyan ve ortodoks bir Türk topluluğu olan Gagavuzlar bugün Moldova Cumhuriyeti’nin içerisinde özerk bir yönetim altında varlıklarını sürdürüyor. Devletin adı  “Gagavuz Yeri Özerk Cumhuriyeti”... 1994 yılında Türkiye’nin de destekleri ve girişimleriyle kurulan ve yaklaşık 160 bin nüfusa sahip Gagavuzya özel bir hukuki statüyle yönetiliyor. Başkanlık sisteminin geçerli olduğu ülkede Gök-Oğuz kelimesinden geldiği belirtilen Gagavuzlar, Türkiye Türklüğü ile özdeş kültürünü yaşatmaya çalışıyor. Türkiye, Azerbaycan ve Türkmen Türkçeleri gibi Gagavuz Türkçesi de Oğuz grubu Türk lehçelerindendir. Diğer Oğuz grubu Türk lehçeleri, belli bir ülke veya bölgede anadili, resmî dil ve yazı dili olarak kullanıldığı hâlde, Gagavuz Türkçesi, tarih boyunca hep konuşma dili olarak kalmış; kullanıldığı ülke veya bölgenin hâkim dilinin gölgesinden ve etkisinden kurtulamamıştır1.

Yaklaşık 250 bin Gagavuz, eski SSCB topraklarında yerleşiktir. Gagavuz köyleri Ukrayna'daki Odesa ve Zaporojye illerinde, Romanya, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Kabardey'da yer almaktadır. Moldova'da "Gagavuz Cumhuriyeti" dışında, Kişinev'de 8.000, Bender'de 1.600 ve Dinyester nehrinin kuzey yakasında 3.300, Balkanlar'daki Bulgaristan ve Yunanistan'da yaklaşık 20 bin Gagavuz yaşamaktadır.

Gagavuzlar için Mihail Çakır, Nikolay Arabacı, Nikolay Tansaoğlu, Dimitri Karaçoban, Diyonis Tanasoğlu gibi isimler çok büyük bir önem taşımaktadır. Bunların içinde en çok Mihail Çakır ismi ön plana çıkmaktadır.

MİHAİL ÇAKIR KİMDİR

Bugün Moldova Cumhuriyeti içerisinde Özerk bir bölge olarak yer alan Çadır yöresine göçen bir ailenin çocuğu olarak Bender Tighina kasabasında 1861 yılında dünyaya geldi. Dört sınıflı ilkokul eğitimini Çadır'da bitirdikten sonra ailesinin isteğiyle Kişinev'deki ilahiyat okulunda eğitim gördü. ardından Ukrayna'nın başkenti Kiev'de üç yıl daha ilahiyat fakültesi'nde okudu. Öğretmen olarak atandığı Kişinev'deki okulda matematik ve tabii bilimler öğretmenliği yaptı.

Halk arasında gördüğü itibarla 1884 yılında Rusça ve Moldavanca yayınlar temsilciliğine ve mahallî mecliste milletvekilliğine seçildi. İncil'i ve diğer bazı temel dinî kaynakları Gagavuz Türkçesine ve Moldavancaya çevirerek Rus yönetimini Rusça dışındaki dillerle de dinî ibadet yapma konusunda izin vermeye zorladı. Bu davranışı, Gagavuzlar ve Moldavanlar arasında büyük ilgi ve takdir gördü.

Rus yöneticilerinden, 1896’da, abecedar (alfabe), Rusça ders kitabı, okuma kitabı, eski ve yeni ahit (tevrat ve incil), kilise tarihi, hıristiyanlık ilmihali (katekizm), rusça-moldavanca sözlük, kısa moldavanca gramer adlı eserlerinin moldavanca ve rusça yayımlanması için izin aldı. Yine aldığı bir özel izinle 1907 yılında Kişinev'de Gagavuz Türkçesiyle dinî muhtevalı bir gazete çıkardı. İlk defa Gagavuz Türkçesi ile çıkan "viata basarabiei" adlı gazetede Çakır, Gagavuz Türklerinin tarihî köklerini, geleneklerini, dilini ve dinî anlayışlarını araştırarak görüş ve değerlendirmelerini üç makale hâlinde yayımlamıştır.

Bugün de Gagavuz Türkçesinin en önemli kaynaklarından olan eserlerinde ve sözlüğünde Çadır ağzını esas almış ve 1957 yılında SSCB döneminde oluşturulan yazı dili için de ilham kaynağı olmuştur. Mihail Çakır, eserleri ve düşünceleri ile Gagavuzlara millî bir kimlik kazandırmış, onlara nereden geldiklerini ve bundan sonra varlıklarını nasıl sürdüreceklerini öğretmiştir. Eserlerinin çoğunun dinî olmasının en başta gelen sebebi, din ve ibadet dilini Türkçeleştirerek Rum ve Bulgar kiliselerinin Gagavuzlar üzerindeki asimilasyon politikalarını etkisiz hâle getirmektir.

Bükreş'e Elçi olarak tayin edilen Hamdullah Suphi Tanrıöver, 1931’de, Mihail Çakır'ı tanımış ve önemli bir Türk Milliyetçisi olduğunu Atatürk'e haber vermiştir. Atatürk de hizmetlerinden dolayı Çakır'a bir diploma ve nişan göndermiştir. Mustafa Kemal Atatürk'ün emri ve 1931'de Bükreş Büyükelçisi Hamdullah Suphi Tanrıöver vasıtasıyla bölgeye 30 Türkçe öğretmeni gönderilmiş, Gagauzya’dan ise 300 genç üniversite okumak üzere Türkiye getirilmiştir. Hamdullah Suphi'nin Romanya'daki Türklere ilkokul öğretmenliği yapmak üzere Türkiye'den getirttiği Zahit Boztuna, Komrat ve civarından halk edebiyatı metinleri toplamış ve bu metinleri 1937-1938 yıllarında Varlık dergisinde yayımlamıştır. Besarabya Gagavuzlarından Petri Zevrak da "Gagauzlar arasında kullanılan halk ilaçları" adlı makalesini 1939 yılında İstanbul'da neşretmiştir2.

1 Prof. Dr. Nevzat Özkan, Erciyes Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi. Gagavuz Türkçesini Yazı ve Eğitim Dili Hâline Getirme Çalışmalarına Bir Bakış.

2 Mihail Guboğlu, “Gagauzların “Türkçe” Dili, Edebiyatı ve Tarihi Hakkında Araştırmalar Bibliyografya/Kaynakça Denemesi”, Beşinci Milletler Arası Türkoloji Kongresi, İstanbul 23-28 Eylül 1985, Tebliğler I.Türk Dili, c.2, İstanbul1987, s.63-72

*Gagavuzlar Nisan ayına Çiçek ayı diyor. Gagavuzlara göre aylar: Ocak =Büyük Ay, Şubat = Gücük Ay, Mart = Baba Mart, Nisan = Çiçek Ayı, Mayıs =Pipiruda (May), Haziran = Kiraz Ayı, Temmuz = Orak Ayı, Ağustos= Harman Ayı, Eylül = Ceviz Ayı, Ekim = Canavar Ayı, Kasım = Kasım, Aralık = Kırım Ayı.

<< Geri

Fotoğraf Galeri

İletişim Bilgileri

Merkez Ofis:

Nuhkuyusu Caddesi No: 76/5 Üsküdar/İSTANBUL

Pbx :
0 (216) 327 54 44
Faks :
0 (216) 326 16 26